Gnieźnieńska Kolej Wąskotorowa to żywy zabytek techniki, który od ponad 140 lat jest częścią krajobrazu pierwszej stolicy Polski. Dziś kursuje na krótkim, trzkilometrowym odcinku z Gniezna do stacji Jelonek, oferując rodzinną przejażdżkę po wąskich torach. To nie jest wielka atrakcja na cały dzień, ale jeśli ktoś i tak planuje wizytę w Gnieźnie, taka nostalgiczna podróż zabytkową kolejką może być miłym urozmaiceniem programu.

Sama jazda trwa kilkanaście minut w jedną stronę. Nie ma tu długich postojów ani rozbudowanej infrastruktury – po prostu wsiadasz, jedziesz do Jelonka i wracasz. Ale właśnie w tej prostocie tkwi urok tego miejsca.

Historia kolei, która zaczynała od cukrowni

Wszystko zaczęło się w 1884 roku, kiedy cukrownia w Gnieźnie wybudowała linię wąskotorową do transportu buraków. Początkowo tor miał rozstaw 900 mm, ale gdy w 1893 roku linię odkupił powiat witkowski, przebudowano ją na 600 mm. To był przemyślany ruch – węższa kolej była trzykrotnie tańsza w utrzymaniu, a Witkowo leżało blisko granicy z Imperium Rosyjskim, więc linia mogła służyć także celom militarnym.

W kolejnych latach sieć rozrastała się. Powstały odcinki do Mielżyna, Powidza, Anastazewa – w sumie kilkadziesiąt kilometrów torów, które łączyły Gniezno z okolicznymi wsiami i miasteczkami. Dla wielu miejscowości była to jedyna komunikacja publiczna. Kolej woziła nie tylko ludzi, ale i płody rolne, towar do cukrowni, drewno z lasów. W 1927 roku, po likwidacji powiatu witkowskiego, linię przejął powiat gnieźnieński i nadano jej obecną nazwę.

Gnieźnieńska Kolej Wąskotorowa jako pierwsza w Polsce wprowadziła w 1928 roku wagon motorowy – nowoczesne jak na tamte czasy rozwiązanie, które miało przyspieszyć przewozy pasażerskie.

Złote czasy trwały do lat 70. XX wieku. Potem przyszedł konkurent – autobusy PKS, szybsze i wygodniejsze. Kolejka zaczęła przegrywać walkę o pasażerów. W 1987 roku zawieszono regularne przewozy osobowe, choć ruch towarowy jeszcze przez jakiś czas się utrzymywał. W 1999 roku reaktywowano sezonowe kursy turystyczne, ale to była już tylko namiastka dawnej świetności. W 2015 roku całą linię wyłączono z eksploatacji ze względu na zły stan techniczny torowiska.

Co działa dzisiaj – krótka trasa do Jelonka

Od 2019 roku udało się przywrócić ruch na bardzo krótkim fragmencie – od stacji Gniezno Wąskotorowe przy ulicy Wrzesińskiej do stacji Jelonek. To zaledwie około 3 kilometry, ale wystarczające, żeby poczuć klimat wąskich torów i zobaczyć, jak pracuje zabytkowa lokomotywa spalinowa Lxd2.

Przejazd nie jest długi – tam i z powrotem to mniej więcej pół godziny. Na stacji Jelonek nie ma żadnej szczególnej infrastruktury turystycznej, skład po prostu zawraca i jedzie z powrotem. Można jednak wysiąść, zrobić kilka zdjęć w lesie, pospacerować chwilę i wrócić następnym kursem. Dla dzieci to prawdziwa frajda – mogą zobaczyć z bliska lokomotywę, machać maszyniście, poczuć klimat prawdziwej kolejki.

Kiedy jeździ kolejka i ile to kosztuje

Gnieźnieńska Kolej Wąskotorowa działa sezonowo – w weekendy lipca i sierpnia. Składy wyruszają zazwyczaj o godzinie 12:00 i 13:30, choć warto sprawdzić aktualny harmonogram na stronie Starostwa Powiatowego w Gnieźnie lub lokalnych portalach informacyjnych, bo czasem pojawiają się dodatkowe kursy.

Ceny biletów są symboliczne:

• bilet normalny – 10 zł
• bilet ulgowy – 5 zł (dla młodzieży szkolnej, studentów do 26 lat, seniorów 70+)
• bilet rodzinny – 25 zł (dla 5 osób, w tym maksymalnie 2 osoby powyżej 16. roku życia)
• dzieci do 7 lat podróżują bezpłatnie

Bilety kupuje się bezpośrednio u kierownika pociągu, więc nie trzeba nigdzie wcześniej rezerwować. Czasem przy specjalnych okazjach – na przykład podczas inauguracji sezonu czy rocznicowych wydarzeń – przejazdy są całkowicie bezpłatne.

W 2025 roku kolejka działała pod hasłem „Królewska Kolej Wąskotorowa” z okazji obchodów 1000-lecia koronacji Bolesława Chrobrego i Mieszka II Lamberta.

Dla kogo jest ta atrakcja

Gnieźnieńska Kolej Wąskotorowa to przede wszystkim propozycja dla rodzin z dziećmi i miłośników historii kolei. Krótka trasa sprawia, że nawet kilkuletnie dzieci wytrzymają przejazd bez nudzenia się, a sama kolejka – z niewielką lokomotywą i otwartymi wagonami – wygląda jak z bajki. Można zobaczyć maszynistę przy pracy, poczuć zapach spalin, usłyszeć charakterystyczny dźwięk kół na wąskich torach.

Dla pasjonatów kolejnictwa to okazja, by zobaczyć zachowany fragment infrastruktury wąskotorowej – stację, parowozownię, zabytkowy tabor. Warto zajrzeć na teren stacji przy ulicy Wrzesińskiej, gdzie czasem organizowane są dodatkowe wydarzenia, wystawy sprzętu czy spotkania z historią kolei.

Czy warto jechać do Gniezna specjalnie dla kolejki? Raczej nie. Ale jeśli i tak planujesz wizytę w tym mieście – zwiedzanie katedry, spacer po starówce, odwiedziny Muzeum Początków Państwa Polskiego – przejażdżka wąskotorówką może być przyjemnym dodatkiem do programu.

Jak dojechać do stacji kolejki

Stacja Gniezno Wąskotorowe znajduje się przy ulicy Wrzesińskiej, na obrzeżach miasta. Z centrum Gniezna można tam dojść pieszo w około 20 minut lub dojechać samochodem – przy stacji jest niewielki parking. Jeśli ktoś przyjeżdża do Gniezna pociągiem normalnotorowym (ze stacji PKP Gniezno), to do stacji wąskotorowej ma około 2 kilometry, można przejść się spokojnym spacerem.

Gniezno leży przy trasie S5 łączącej Poznań z Bydgoszczą, więc dojazd samochodem z większych miast regionu nie stanowi problemu. Z Poznania to około 50 kilometrów, z Bydgoszczy nieco więcej – około 80 km.

Dawna trasa i plany na przyszłość

Kiedyś Gnieźnieńska Kolej Wąskotorowa miała ponad 30 kilometrów torów i jeździła aż do Powidza, przez Niechanowo, Witkowo, Przybrodzin. Szczególnie ciekawa była stacja Przybrodzin – jedyna stacja kolejowa w Polsce położona bezpośrednio na plaży nad jeziorem. Dziś te odcinki nie są eksploatowane ze względu na zły stan techniczny torowiska.

Powiat Gnieźnieński stopniowo modernizuje infrastrukturę. W 2023 roku odnowiono około kilometra torów od stacji Jelonek w kierunku Niechanowa, kolejne 700 metrów planowano wyremontować w 2025 roku. To daje nadzieję, że w przyszłości trasa przejazdu turystycznego będzie dłuższa, a może kiedyś uda się przywrócić ruch aż do Powidza.

Modernizacja torowiska to ogromne przedsięwzięcie – wymiana około 9000 podkładów kolejowych kosztuje około 600 tysięcy złotych. Dlatego prace idą powoli, odcinek po odcinku.

Praktyczne informacje na koniec

Na przejazd kolejką warto zarezerwować sobie około godziny – sama jazda tam i z powrotem plus chwila na zdjęcia i oglądanie lokomotywy. Nie ma tu żadnej gastronomii ani sklepów, więc jeśli ktoś planuje dłuższy pobyt, warto zabrać ze sobą wodę, zwłaszcza w upalne dni. W weekendy, gdy kursuje kolejka, na terenie stacji czasem organizowane są dodatkowe atrakcje – pokazy taboru, warsztaty dla dzieci, spotkania z historią kolei.

Stacja Gniezno Wąskotorowe
ul. Wrzesińska, Gniezno
Kursy: weekendy w lipcu i sierpniu
Odjazdy: zazwyczaj 12:00 i 13:30
Ceny: 10 zł normalny, 5 zł ulgowy, 25 zł rodzinny
Czas przejazdu: około 15 minut w jedną stronę
Informacje: Starostwo Powiatowe w Gnieźnie, strona powiat-gniezno.pl

Gnieźnieńska Kolej Wąskotorowa nie jest wielką atrakcją turystyczną, ale ma swój urok. To kawałek żywej historii, który wciąż można zobaczyć i poczuć na własnej skórze. Dla rodzin z dziećmi – fajna rozrywka na godzinę. Dla miłośników kolei – okazja do zobaczenia zabytkowego taboru w akcji. A dla wszystkich innych – miły dodatek do zwiedzania Gniezna, pierwszej stolicy Polski.