Kościół św. Piotra i Pawła w Łeknie to późnogotycka świątynia z połowy XVI wieku, która zachowała się w niemal niezmienionej formie przez kilkaset lat. Wzniesiona z fundacji Nikodema Łekińskiego, kasztelana nakielskiego, należy do najlepiej zachowanych przykładów gotyckiej architektury sakralnej w Wielkopolsce. Warto tu zajrzeć nie tylko dla samej architektury, ale też dla unikalnego wnętrza ze sklepieniami gwiaździstymi i cennych zabytków sztuki.

Historia kościoła i dawnego miasta Łekno

Łekno to miejscowość z bogatą przeszłością. Wzmiankowana już w 1136 roku jako siedziba kasztelana, w 1370 roku uzyskała prawa miejskie. Wcześniej, około 1142 roku, Zbylut Pałuka sprowadził tu cystersów z Altenbergu, którzy wybudowali pierwszy kościół. Po pożarze miasta zakonnicy przenieśli się w 1396 roku do Wągrowca, a Łekno pozostało prywatnym miasteczkiem kolejnych rodzin szlacheckich.

Obecny kościół powstał w połowie XVI wieku, a materiał do jego budowy pochodził częściowo z rozbiórki romańsko-gotyckiego kościoła klasztornego. Prace budowlane trwały etapami – najpierw wzniesiono prezbiterium na początku XV wieku, potem około trzeciej ćwierci XV wieku dobudowano nawy boczne ze sklepieniami, a w pierwszych dwóch dekadach XVI wieku ukończono nawę główną. Świątynia była wielokrotnie gruntownie restaurowana w XVII, XVIII i XIX wieku, ale udało się zachować jej średniowieczny charakter.

Łekno straciło prawa miejskie dopiero w 1888 roku, przez ponad 500 lat funkcjonując jako ośrodek miejski. Kościół parafialny stoi na wzgórzu nad terenami podmokłymi, oddzielony wodami jeziora od dawnego klasztoru cysterskiego.

Architektura i układ przestrzenny świątyni

Kościół zbudowano z cegły w układzie polskim z wykorzystaniem ciosów granitowych. To trójnawowa budowla pseudohalowa z czteroprzęsłową nawą główną i dwoma nawami bocznymi. Prezbiterium, nieco niższe i węższe od nawy głównej, zamknięte jest wielobocznie. Od północy przy prezbiterium znajduje się zakrystia, od południa dawna kaplica św. Józefa zwieńczona wczesnorenesansowym szczytem.

Do południowej nawy bocznej przylega kruchta z XVI wieku – być może niedokończona wieża – która w XIX wieku została podwyższona o piętro. Fasadę wzmacniają dwie pięcioboczne wieżyczki, a główne wejście zdobi profilowany portal ostrołukowy. Szczyt fasady ożywiają ostrołukowe blendy i sterczyny.

Zewnętrzne elewacje otaczają z każdej strony przypory, a całość spoczywa na wyraźnym cokole. Co ciekawe, kościół uniknął większych nowożytnych przekształceń – zachował średniowieczny układ przestrzenny i kształt, choć niektóre okna zostały przerobione, a gotyckie szczyty częściowo zrekonstruowano.

Co zobaczyć we wnętrzu kościoła

Wnętrze kościoła robi wrażenie przede wszystkim dzięki oryginalnym sklepieniom gwiaździstym, które zachowały się w prezbiterium, nawach i dawnej kaplicy. To właśnie te sklepienia nadają świątyni niepowtarzalny klimat.

Główną atrakcją jest barokowy ołtarz główny z pierwszej połowy XVIII wieku, w którym umieszczono późnogotycką drewnianą rzeźbę Matki Boskiej z Dzieciątkiem z pierwszej ćwierci XVII wieku. Dwa ołtarze boczne reprezentują styl późnorenesansowy i pochodzą z początku XVII wieku.

W kościele znajduje się również nagrobek fundatora świątyni – Nikodema Łekińskiego, kasztelana nakielskiego. To ważne świadectwo mecenatu lokalnej szlachty nad rozwojem architektury sakralnej w regionie.

Wśród filarów podtrzymujących sklepienie nie znajdziemy dwóch identycznych. Miejscowa legenda wyjaśnia tę różnorodność na swój sposób – warto zapytać o nią miejscowych lub przewodnika.

Dla kogo jest ta atrakcja

Kościół w Łeknie to miejsce przede wszystkim dla miłośników architektury gotyckiej i sztuki sakralnej. Osoby interesujące się historią Wielkopolski znajdą tu świadectwo ciągłości kultu religijnego i życia miejskiego od średniowiecza. Zabytek docenią też pasjonaci fotografii – surowe ceglane mury i gotyckie detale tworzą świetne kadry.

Rodziny z dziećmi mogą połączyć wizytę w kościele ze spacerem po okolicy – Łekno leży nad jeziorem, co stwarza możliwość przyjemnego wypoczynku na świeżym powietrzu. Nie jest to jednak miejsce z interaktywnymi atrakcjami czy przewodnikami w każdej chwili, więc najmłodszym może się nieco nudzić.

Praktyczne informacje dla zwiedzających

Kościół św. Piotra i Pawła w Łeknie znajduje się przy ulicy Poprzecznej 3 w miejscowości Łekno (kod pocztowy 62-105), w gminie Wągrowiec, powiat wągrowiecki, województwo wielkopolskie. To czynny kościół parafialny, więc wstęp jest bezpłatny.

Zwiedzanie możliwe jest poza godzinami nabożeństw. Warto zadzwonić do parafii pod numer +48 67 261 60 84, żeby upewnić się, że kościół będzie otwarty – czasem bywa zamknięty w ciągu dnia. Święto patronalne obchodzone jest 29 czerwca (święto św. Piotra i Pawła).

Na zwiedzanie samego kościoła wystarczy 20-30 minut, chyba że ktoś chce dokładnie przyjrzeć się wszystkim detalom architektonicznym i wyposażeniu – wtedy warto przeznaczyć około godziny. Dobrze jest mieć latarkę lub telefon z dobrą lampką, bo niektóre elementy wyposażenia mogą być słabo oświetlone.

Jak dojechać do Łekna

Łekno leży około 6-7 km na południe od Wągrowca. Samochodem z Poznania to około 60 km (droga krajowa nr 15 w kierunku Gniezna, potem skręt na Wągrowiec). Z Wągrowca do Łekna prowadzi droga lokalna – najlepiej kierować się na Tarnowo Pałuckie, Łekno znajduje się po drodze.

Miejscowość jest niewielka, więc kościół łatwo znaleźć – góruje nad okolicą i widać go z daleka. Parking można znaleźć przy drodze w pobliżu świątyni. Komunikacja publiczna jest ograniczona, więc najwygodniejszy dojazd to własny samochód.

Wizytę w Łeknie można połączyć ze zwiedzaniem Wągrowca, gdzie znajduje się zabytkowe opactwo cysterskie, lub z wyprawą do pobliskich Grzybowa z pałacem Mielżyńskich. Region oferuje kilka ciekawych tras rowerowych wokół jezior, więc miłośnicy dwóch kółek mogą zaplanować dłuższą wycieczkę.