Kościół św. Wita w Rogoźnie, znany też jako Rogozińska Fara, to późnogotycka świątynia z 1526 roku, która wyróżnia się nietypową architekturą i cennymi zabytkami. Położona w centrum miasta, tuż nad Jeziorem Rogozińskim, przyciąga miłośników historii i architektury sakralnej. Warto tu zajrzeć nie tylko ze względu na imponującą bryłę z dwiema basztami, ale przede wszystkim dla unikatowej mosiężnej chrzelnicy z XV wieku i późnogotyckich sklepień gwiaździstych.

Parafia w Rogoźnie sięga swoimi korzeniami XIII wieku, a według niektórych źródeł pierwotny kościół mógł powstać już w czasach Mieszka I. Obecną budowlę wzniesiono w stylu późnogotyckim, a kamień węgielny położono 3 lipca 1526 roku o godzinie ósmej – dokładna data zachowała się na zewnętrznej ścianie prezbiterium. Za fundację odpowiadał starosta rogoziński i wojewoda inowrocławski Mikołaj Dołęga Kretkowski, prawdopodobnie także królowa Bona włożyła środki w budowę.

Historia i architektura Kościoła św. Wita

Budowa trwała pod kierunkiem Marcina Mora i Klemensa z Ostroroga, a powstała świątynia od początku robiła wrażenie. Murowana z cegły w układzie polskim, częściowo otynkowana, prezentowała się monumentalnie. W kolejnych stuleciach budowla przechodziła przemiany – w 1668 roku dobudowano zakrystię i skarbiec, a niemal dwieście lat później, w 1862 roku, dodano neogotycką kruchtę według projektu berlińskiego architekta Fryderyka Augusta Stülera.

To co wyróżnia rogozińską farę spośród innych wielkopolskich kościołów, to nietypowy układ dwóch baszt, w których umieszczono schody prowadzące na poddasze. Bryła budynku jest trójnawowa, pseudobazylikowa, z węższym prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Nawy rozdzielają ostrołukowe arkady, które nadają wnętrzu przestronności i gotyckiego charakteru.

Napis łaciński na ścianie prezbiterium brzmi: „Fundatio prima iniectio lapidis tertia Julii 1526 Hora 8” – dokładnie zapisana godzina położenia kamienia węgielnego to rzadkość w zabytkach sakralnych.

Wnętrze świątyni i najcenniejsze zabytki

Kiedy wejdzie się do środka, uwagę od razu przyciągają sklepienia. W prezbiterium i nawie głównej zachowały się oryginalne sklepienia gwiaździste, charakterystyczne dla późnego gotyku, natomiast nawy boczne przykryto sklepieniami krzyżowo-żebrowymi. Po przebudowach dodano też sklepienia kolebkowe i płaskie, co tworzy ciekawy kontrast stylów.

Największą atrakcją jest gotycka chrzcielnica z pierwszej połowy XV wieku – to prawdziwa perełka. Odlana z mosiądzu w kształcie kotła, stoi na trzech łapach zwierzęcych i ozdobiona jest pięcioma postaciami świętych w obramieniach maswerkowych. Co ciekawe, chrzcielnica nosi także pieczęcie z XIV wieku oraz medalion rusko-bizantyjski, prawdopodobnie z XII wieku. To jeden z najstarszych tego typu zabytków w Wielkopolsce.

Ołtarz główny pochodzi z 1897 roku i reprezentuje styl neogotycki – czteroskrzydłowy, bogato zdobiony. Ciekawsze są jednak cztery późnobarokowe ołtarze boczne z XVIII wieku. Jeden z nich, w nawie północnej, zdobi herb Radwan i datowany jest na około 1700 rok. Drugi, w nawie południowej, to stiukowa konstrukcja z płaską dekoracją i obrazami Chrystusa oraz św. Wita.

Barokowy obraz św. Wita i inne skarby

Patronem kościoła jest św. Wit, a jego barokowy obraz z drugiej ćwierci XVIII wieku przyciąga wzrok srebrną koszulką. To rzadki przykład zachowanej oprawy metalowej, która dodaje dziełu wyjątkowego blasku. Oprócz tego we wnętrzu znajdziemy późnogotycką rzeźbę Chrystusa Frasobliwego z polichromowanego drewna oraz XVII-wieczny krucyfiks umieszczony na belce tęczowej.

Chór muzyczny ma formę barokową, co świadczy o bogatej historii muzyki liturgicznej w tym miejscu. Nie każdy wie, że przy świątyni znajdowała się drewniana dzwonnica z lat 50. XX wieku, w której wisiały trzy dzwony, w tym jeden z 1613 roku. Niestety, 13 czerwca 2013 roku dzwonnica spłonęła doszczętnie w pożarze, a wszystkie dzwony zostały zniszczone.

Przy kościele znajduje się kamień i tablica pamiątkowa upamiętniająca ks. Konrada Klemensa Pomorskiego, ówczesnego proboszcza i dziekana, zamordowanego przez Niemców podczas II wojny światowej.

Dla kogo warto wybrać się do Rogozińskiej Fary

Kościół św. Wita to miejsce przede wszystkim dla miłośników gotyckiej architektury i sztuki sakralnej. Jeśli interesują Cię zabytkowe chrzielnice, średniowieczne detale czy późnogotyckie sklepienia, tutaj znajdziesz sporo do oglądania. Warto przyjść z przewodnikiem lub przynajmniej przeczytać wcześniej o zabytkach – wtedy zwiedzanie nabiera głębszego sensu.

Rodziny z dziećmi również mogą wpaść, choć trzeba pamiętać, że to przede wszystkim czynny kościół, więc należy zachować odpowiedni spokój. Lokalizacja tuż przy Jeziorze Rogozińskim sprawia, że wizytę w kościele można połączyć ze spacerem nad wodą. Rogoźno leży około 15 kilometrów na północny wschód od Obornik, więc łatwo tu dojechać w ramach większej wycieczki po powiecie obornickim.

Informacje praktyczne – jak zwiedzać

Kościół św. Wita znajduje się przy ul. Kościelnej 10 w Rogoźnie. To czynna parafia rzymskokatolicka należąca do Archidiecezji Gnieźnieńskiej, dlatego zwiedzanie możliwe jest poza czasem mszy świętych. W niedziele odprawiane są msze o godzinie 7:30, 10:00, 11:15 i 18:30, a w dni powszednie o 7:00 i 18:30. Najlepiej przyjechać w godzinach popołudniowych w dzień powszedni, kiedy kościół jest otwarty, a jednocześnie nie ma nabożeństw.

Wstęp do świątyni jest bezpłatny, choć można zostawić ofiarę na utrzymanie zabytku. Zwiedzanie zajmuje około 30-45 minut, w zależności od tego, jak dokładnie chcemy przyjrzeć się detalom architektonicznym i zabytkom ruchomym. Warto mieć ze sobą lornetkę, żeby lepiej zobaczyć detale sklepień gwiaździstych.

Dojazd do Rogoźna nie sprawia problemów – miasto leży przy drodze wojewódzkiej 241. Z Poznania to około 50 kilometrów, z Gniezna nieco mniej. Parking można znaleźć w okolicy rynku, stamtąd do kościoła jest kilka minut spacerem. Jeśli ktoś przyjeżdża komunikacją publiczną, funkcjonują autobusy z Obornik i okolicznych miejscowości.

Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy

Skoro już się wybiera do Rogoźna, warto poświęcić trochę czasu na spacer po mieście i nad Jeziorem Rogozińskim. Miasto ma długą historię związaną z grodem kasztelańskim z X wieku, a w centrum zachowało się kilka ciekawych kamienic. Jezioro oferuje możliwość odpoczynku nad wodą, są tu ścieżki spacerowe i miejsca do wypoczynku.

W promieniu kilkunastu kilometrów znajdują się inne ciekawe miejsca – między innymi Oborniki z zabytkami miejskimi czy Potulice z historycznym zespołem klasztornym. Rogoźno może stanowić punkt wyjścia do zwiedzania północnej Wielkopolski, regionu mniej obleganego przez turystów, ale pełnego ciekawych zabytków.

Kontakt z parafią możliwy jest pod numerem telefonu 67 261 80 54 lub mailowo: [email protected]. Warto zadzwonić wcześniej, jeśli planuje się zwiedzanie w większej grupie lub potrzebny jest dostęp do części zwykle niedostępnych dla zwiedzających.