Nieopodal Obornik, w niewielkiej wielkopolskiej wsi, stoi pałac który gościł Adama Mickiewicza i trafił na karty „Pana Tadeusza”. Klasycystyczna rezydencja rodziny Turnów to miejsce, gdzie spotykali się najwięksi polscy poeci, pisarze i patrioci XIX wieku. Dziś zwiedzać można tylko z zewnątrz i park, ale sama atmosfera tego miejsca robi wrażenie.

Warto wiedzieć, że Mickiewicz nigdy nie był ani w Warszawie, ani w Krakowie – z polskich ziem znał tylko Litwę i właśnie Wielkopolskę. To sprawia, że wizyta w Objezierzu nabiera szczególnego znaczenia.

Historia pałacu w Objezierzu – od Węgorzewskich do Turnów

Pałac powstał w latach 1792-1798 z inicjatywy Anieli z Kwileckich Węgorzewskiej, żony generała Wojciecha Węgorzewskiego. Projektantem był prawdopodobnie Antoni Hoehne, który wzorował się na pałacu w Siernikach autorstwa Jana Chrystiana Kamsetzera – królewskiego architekta. Od początku założeniem było stworzenie miejsca spotkań polskiej elity intelektualnej i patriotycznej, co właścicielce w pełni się udało.

W 1828 roku majątek przeszedł w ręce rodziny Turnów herbu Trzy Kotwice, która zarządzała nim aż do 1939 roku. Helena i Wincenty Turnowie kontynuowali tradycje patriotyczne poprzedników – w grudniu 1831 roku gościli u siebie Adama Mickiewicza, który spotkał się tutaj ze Stefanem Garczyńskim, poetą i uczestnikiem powstania listopadowego.

Budynek przechodził kilka przebudów. W latach 1840-1841 Wincenty Turno zlecił dobudowanie drugiego piętra według projektu francuskiego architekta Aleksandra d’Alphonse’a de Saint-Omer. Wtedy powstał charakterystyczny czterokolumnowy portyk joński z łacińskim cytatem z psalmu Dawida: „Non nobis domine non nobis sed domini tuo da gloriam” – „Nie nam Panie, nie nam, ale imieniu Twojemu na chwałę”. Kolejna modernizacja w latach 1905-1906 dodała boczne jednoosiowe skrzydła.

Spór między rodzinami Turnów i Kwileckich o pałac w Objezierzu stał się inspiracją dla Mickiewicza do opisania konfliktu Sopliców z Horeszkami w „Panu Tadeuszu”. W VII księdze poematu poeta wspomina wprost o Objezierzu: „…więc z panem Józefem Grabowskim, Który teraz jest rejmentu szefem, A podówczas żył na wsi blisko Objezierza, Polowaliśmy sobie na małego zwierza…”

Sławni goście pałacu – literacki salon Wielkopolski

Lista osobistości, które gościły w Objezierzu, robi wrażenie. Oprócz Mickiewicza bywali tu: Julian Ursyn Niemcewicz, Józef Ignacy Kraszewski, Narcyza Żmichowska (która pracowała jako guwernantka dzieci Turnów), Wincenty Pol, Władysław Syrokomla, Bibianna Moraczewska czy Marceli Motty.

Hipolit Turno, syn Wincentego, uczestnik powstania styczniowego i wieloletni poseł do parlamentu pruskiego, zgromadził w pałacu imponującą kolekcję dzieł sztuki, obszerną bibliotekę oraz zbiór cennych rękopisów. Pałac pełnił funkcję jednego z ważniejszych salonów literackich w zaborze pruskim.

Paweł Edmund Strzelecki, słynny podróżnik i odkrywca, zakochał się w Objezierzu w Aleksandrze Katarzynie Turno, zwanej Adyną. Najwyższą górę w Nowej Południowej Walii w Australii nazwał jej imieniem – Mount Kosciuszko (pisownia oryginalna), ale pierwotnie chciał nazwać ją właśnie Mount Adina.

Architektura i wnętrza klasycystycznego pałacu

Obecny wygląd pałacu to efekt kilku etapów budowy. Trzykondygnacyjna, podpiwniczona budowla wzniesiona na planie prostokąta, nakryta czterospadowym dachem, prezentuje klasycystyczny umiar w kontraście do barokowego przepychu wcześniejszych epok. Od frontu dominuje wspomniany portyk z czterema kolumnami jońskimi i trójkątnym frontonem z alegoryczną płaskorzeźbą. Od strony ogrodu znajduje się trójboczny ryzalit.

We wnętrzach zachował się salon przechodzący przez dwie kondygnacje oraz oryginalne wzorzyste posadzki w niektórych pomieszczeniach. Niestety, po latach funkcjonowania tu szkoły rolniczej i internatu wiele zabytkowych elementów uległo zniszczeniu lub zostało rozkradzionych – mieszkańcy Objezierza mają na ten temat wiele opowieści.

Park krajobrazowy z pomnikowymi drzewami

Pałac otacza park krajobrazowy o powierzchni około 6-8,5 hektara, założony równocześnie z budową rezydencji. Park łączy elementy stylu angielskiego z francuskimi akcentami nad głównym wejściem. Pierwotnie ozdobiony był romantycznymi altankami i pawilonami o neogotyckich formach wykonanymi z drewna.

Do dziś rosną tu pomnikowe drzewa: platany, tulipanowce amerykańskie, katalpy, świerk kanadyjski, bzy i okazałe lipy. Jedna z lip nosi nazwę „lipy Kraszewskiego” – na pamiątkę wizyty słynnego pisarza. W parku znajduje się także kopiec Kościuszki usypany około 1930 roku.

Brama wjazdowa z ozdobnym ogrodzeniem pochodzi z 1909 roku. Warto zwrócić uwagę na rzeźby nad wejściem do parku.

Pałac w Objezierzu dzisiaj – zwiedzanie i dostępność

Po II wojnie światowej pałac został znacjonalizowany. W latach 1963-2011 funkcjonowała tu szkoła rolnicza z internatem, później budynek pozostawał pusty. Po wieloletnich procesach sądowych obiekt wrócił do rodziny Turnów – prawowitych spadkobierców przedwojennych właścicieli.

Obecnie pałac jest własnością prywatną i zwiedzanie wnętrz nie jest możliwe. Można jednak swobodnie wejść przez otwartą bramę i spacerować po parku, oglądając budynek z zewnątrz. Na elewacji umieszczone są tablice pamiątkowe upamiętniające wizyty Mickiewicza i Kraszewskiego.

Raz w roku, podczas festiwalu literackiego organizowanego w Objezierzu, możliwe jest zwiedzanie pałacu z przewodnikiem i wstęp do miejsc normalnie niedostępnych. Warto śledzić informacje o tym wydarzeniu, jeśli zależy nam na zobaczeniu wnętrz.

Co jeszcze zobaczyć w Objezierzu

Tuż za ogrodzeniem pałacu stoi kościół św. Bartłomieja i św. Klemensa. Z pierwotnej romańskiej świątyni z XII wieku zachowały się jedynie fragmenty murów z kostki granitowej u podstawy wieży. Budowlę rozbudowano w 1550 roku, a w kolejnych stuleciach przeprowadzono kolejne przebudowy.

Wieś Objezierze ma długą historię – pierwsza wzmianka pochodzi z 1218 roku, kiedy należała do komandorii joannitów z Poznania. Od XIV wieku była własnością rycerskiego rodu Nałęczów-Objezierskich herbu Nałęcz.

W okolicy można też natknąć się na ruiny starego folwarku z przełomu XIX i XX wieku. W rejestrze zabytków wpisana jest również oficyna pałacu z XIX wieku, którą miejscowi nazywają domem ogrodnika.

Legenda głosi, że właśnie w Objezierzu więziono słynną Halszkę z Ostroroga – postać owianą wieloma tajemnicami i legendami wielkopolskimi.

Praktyczne informacje – jak dotrzeć do pałacu w Objezierzu

Objezierze leży około 7 kilometrów na południowy-zachód od Obornik, w powiecie obornickim. Z Poznania to niecałe 30 kilometrów. Najwygodniej dojechać samochodem – wieś znajduje się przy lokalnej drodze prowadzącej do Górki. Parking można znaleźć przy drodze w pobliżu bramy pałacowej.

Zwiedzanie: Park i teren wokół pałacu są dostępne bezpłatnie w godzinach dziennych. Brama wjazdowa jest otwarta. Wnętrza pałacu normalnie niedostępne – tylko podczas specjalnych wydarzeń jak festiwal literacki.

Czas zwiedzania: Na spacer po parku i obejrzenie pałacu z zewnątrz wystarczy 30-45 minut. Jeśli dołączyć wizytę w kościele i okolicy – warto przeznaczyć około 1-1,5 godziny.

Dla kogo: Miejsce spodoba się miłośnikom historii, literatury polskiej i architektury klasycystycznej. Rodziny z dziećmi znajdą tu spokojny park do spacerów, choć brak atrakcji typowo dziecięcych. Fani „Pana Tadeusza” mogą poczuć klimat epoki opisywanej przez Mickiewicza.

W Objezierzu można też skorzystać z bezobsługowej gry terenowej z serii Wielkopolskie Questy Literackie, która prowadzi śladami związków wsi z polską literaturą.